4 postawy. Poczuj swoją sprawczość dzięki asertywności

Gdy wybieramy asertywność, odzyskujemy wpływ na to, jak jesteśmy traktowani, a codzienne sytuacje przestają nas przytłaczać. Cztery postawy, które stosujemy w relacjach zawodowych, prowadzą do zupełnie różnych efektów. Poznaj każdą z nich.

Fot. Cherrydeck, źródło: Unsplash.

Postawa asertywna polega na: jasnym, spokojnym oraz uczciwym komunikowaniu swoich uczuć, opinii i potrzeb, z jednoczesnym poszanowaniem drugiej osoby. To umiejętność mówienia „tak” i „nie” bez poczucia winy. Sprawia, że w pracy dbamy o siebie, nie krzywdząc innych. 

Postawa bierna to unikanie konfrontacji i rezygnacja z własnych potrzeb, aby zadowolić innych albo uniknąć konfliktu. Osoba bierna często zgadza się wbrew sobie, tłumi emocje i pozwala, aby inni decydowali za nią. Na krótką metę może to dawać spokój, ale w dłuższej perspektywie prowadzi do frustracji i poczucia niesprawiedliwości.

Postawa manipulująca polega na ukrytym wywieraniu wpływu, tzn. zamiast otwarcie mówić o swoich potrzebach, ktoś próbuje osiągnąć cel poprzez wzbudzanie poczucia winy, granie na emocjach czy stosowanie niejasnych komunikatów. To zachowanie nie jest hani szczere, ani w porządku, ponieważ odbiera drugiej stronie możliwość świadomej decyzji. 

Postawa agresywna charakteryzuje się zachowaniem, które bez względu na wpływ na inny, prowadzi określonego celu. 

Poniższy przykład pokazuje, że każda z postaw prowadzi do innych konsekwencji dla relacji w zespole i samego Marka.

Marek pracował jako specjalista ds. analiz w dużej firmie konsultingowej. Był sumienny, dokładny i zawsze dotrzymywał terminów. Na cotygodniowych zebraniach zespołu, jego kolega Paweł często komentował publicznie pracę Marka. Czasem były to drobne uwagi, ale coraz częściej przybierały formę złośliwych docinków: „Marek znowu zrobił to po swojemu… jak zwykle bez konsultacji.” „Nie wiem, czy te dane są wiarygodne. Marek chyba nie sprawdził wszystkiego.” „Może Marek w końcu nauczy się, jak się robi prezentacje, bo ta ostatnia to była porażka.”. Zespół milczał. Kierownik nie reagował, a Marek… 

1. Postawa uległa

…uśmiechał się i spuszczał wzrok. Kiwał głową, jakby zgadzał się z każdą uwagą Pawła. Po spotkaniu wracał do biurka i jeszcze raz sprawdzał swoje analizy, poprawiał prezentacje, mimo że wiedział, iż były poprawne. Zostawał po godzinach, żeby „nie dawać powodów do krytyki”. Gdy Paweł prosił go o pomoc, Marek zawsze się zgadzał, nawet kosztem własnych zadań. Z czasem w zespole utrwalił się obraz Marka jako kogoś, kogo można bezkarnie krytykować – cichego, pracowitego i niewidocznego.

Postawa uległa chroni Marka przed konfliktem, ale długofalowo wzmacnia zachowania Pawła i obniża pozycję Marka w zespole. Brak reakcji jest tu odebrany jako przyzwolenie.

2. Postawa manipulacyjna 

…przyjął uwagi bez sprzeciwu, notując coś skrupulatnie w swoim notesie. Po spotkaniu podszedł do kilku osób z zespołu, pytając „z troski”, czy rzeczywiście jego praca sprawia tyle problemów, skoro Paweł tak często ją kwestionuje. W kolejnych dniach wysyłał do kierownika szczegółowe maile z analizami, subtelnie podkreślając, że część opóźnień wynika z ciągłych zmian sugerowanych przez Pawła. Na następnym zebraniu, gdy Paweł znów rzucił złośliwą uwagę, kierownik przerwał mu i poprosił Marka o przedstawienie faktów. Marek zrobił to spokojnie, z przygotowanymi danymi. Tym razem to Paweł poczuł, że grunt zaczyna usuwać mu się spod nóg.

Manipulacja daje Markowi chwilową przewagę, ale odbywa się kosztem zaufania. Konflikt trwa. 

3. Postawa agresywna

…gwałtownie wyprostował się na krześle i uderzył dłonią w stół. „Wystarczy!” – powiedział ostrym, podniesionym głosem. „Twoje komentarze są nie na miejscu i przekraczają granice profesjonalizmu. Jeśli masz problem z moją pracą, to najpierw naucz się ją rzetelnie analizować, zanim zaczniesz mnie publicznie podważać.” W sali zapadła napięta cisza. Kilka osób spojrzało po sobie, kierownik zmarszczył brwi, a Paweł zamilkł, wyraźnie zbity z tropu. Marek usiadł, wciąż napięty, świadomy, że wygrał tę chwilę siłą, ale jednocześnie naraził się na konflikt, który może mieć dalsze konsekwencje.

Agresja skutecznie ucisza Pawła, ale eskaluje napięcie i naraża Marka na konsekwencje formalne oraz utratę wizerunku profesjonalisty.

4. Postawa asertywna

…w końcu podniósł wzrok i spokojnie zabrał głos. „Paweł, jeśli masz uwagi do mojej pracy, wolałbym, żebyśmy omówili je merytorycznie i najlepiej po spotkaniu” – powiedział rzeczowym tonem. „Dane były sprawdzone, a prezentacja zgodna z ustalonym zakresem. Jeśli coś jest niejasne, chętnie to wyjaśnię.” W sali zapadła cisza. Kierownik spojrzał na Marka z zaskoczeniem, po czym skinął głową i zaproponował przejście do kolejnego punktu. Od tamtej pory komentarze Pawła stały się ostrożniejsze, a Marek przestał być łatwym celem.

Asertywność pozwala Markowi jasno postawić granice bez atakowania innych. Konflikt zostaje zatrzymany, a relacje zawodowe pozostają profesjonalne.

Spośród czterech postaw to asertywność najlepiej równoważy ochronę własnych granic z zachowaniem relacji zawodowych. Powoduje ona, że wyrażamy, czego potrzebujemy i czujemy się dobrze dzieląc się opiniami i pomysłami.